Son yıllarda bitkisel takviyeler ve “doğal” ürünler büyük bir popülerlik kazandı. Ancak Medscape’te yayımlanan güncel bir bilimsel değerlendirme, önemli bir uyarıda bulunuyor: Hekimler hastalarına bitkisel ürün kullanıp kullanmadıklarını mutlaka sormalı. Çünkü bu ürünler reçeteli ilaçlarla etkileşime girebilir ve beklenmedik sağlık sorunlarına yol açabilir.
Bir doktor olarak şunu net söyleyebilirim: Doğal olması, zararsız olduğu anlamına gelmez.
Bitkisel Ürünler Neden Bu Kadar Önemli?
Günümüzde birçok kişi bağışıklığını güçlendirmek, kilo vermek, enerjisini artırmak ya da kronik hastalıklarını desteklemek için bitkisel takviyeler kullanıyor. Çoğu zaman bu ürünler eczane dışı kanallardan, internetten veya aktarlardan temin ediliyor.
Sorun şu:
Hastaların önemli bir kısmı bu ürünleri kullandığını doktoruna söylemiyor.
Yapılan değerlendirmelere göre, reçeteli ilaç kullanan hastaların yaklaşık üçte biri (%30–35 civarı) aynı zamanda bitkisel ürün de kullanıyor. Ancak bu bilgi çoğu zaman hekimle paylaşılmıyor.
Bu durum neden önemli?
Çünkü bitkisel ürünler de vücutta biyolojik etki gösterir. Yani aslında onlar da bir tür “ilaç” gibi çalışır.
İlaç Etkileşimi Nedir? Neden Tehlikelidir?
“İlaç etkileşimi” dediğimiz durum, iki maddenin birlikte kullanıldığında birbirinin etkisini değiştirmesidir.
Bu etki üç şekilde olabilir:
- İlacın etkisini azaltabilir.
- İlacın etkisini aşırı artırabilir.
- Beklenmedik yan etkiler oluşturabilir.
Örneğin:
- Kan sulandırıcı ilaç kullanan bir hastada bazı bitkisel ürünler kanama riskini artırabilir.
- Antidepresan kullanan bir kişide bazı bitkisel destekler sinir sistemi üzerinde aşırı uyarıcı etki yapabilir.
- Tansiyon veya kalp ilaçlarıyla birlikte kullanılan bazı ürünler kan basıncında dengesizlik oluşturabilir.
Bu durum özellikle yaşlı hastalarda ve birden fazla ilaç kullanan kişilerde daha risklidir.
Araştırma Ne Söylüyor?
Medscape’te yayımlanan değerlendirmede uzmanlar, hekimlerin hastalara aktif olarak şu soruyu sorması gerektiğini vurguluyor:
“Herhangi bir bitkisel ürün veya takviye kullanıyor musunuz?”
Çünkü hastaların önemli bir bölümü bu ürünleri “ilaç” olarak görmüyor. Bu nedenle doktoruna söyleme gereği duymuyor.
Araştırma, özellikle şu gruplarda riskin daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor:
- Kronik hastalığı olanlar
- Kalp ve damar hastaları
- Kan sulandırıcı kullananlar
- Psikiyatrik ilaç kullananlar
- Ameliyat öncesi dönemde olanlar
- Çoklu ilaç kullanan yaşlı hastalar
Cerrahi öncesi bitkisel ürün kullanımı, kanama riskini artırabileceği için ayrıca önem taşıyor.
“Doğal” Her Zaman Güvenli midir?
Toplumda yaygın bir algı var:
“Bitkisel ürün zararsızdır.”
Oysa birçok bitkisel içerik:
- Karaciğerde ilaç metabolizmasını değiştirebilir.
- Böbrek fonksiyonlarını etkileyebilir.
- Hormon sistemine müdahale edebilir.
- Kanın pıhtılaşma mekanizmasını etkileyebilir.
Yani aslında vücutta ciddi biyokimyasal değişiklikler oluşturabilir.
Bu nedenle bitkisel ürünleri hafife almak doğru değildir.
Bu Çalışmanın Bilimsel Yenilikleri Neler?
Bu değerlendirme birkaç önemli noktayı netleştiriyor:
- Bitkisel ürün kullanım oranı düşündüğümüzden daha yüksek.
- Hastalar çoğunlukla bu bilgiyi hekimle paylaşmıyor.
- İlaç etkileşimi riski klinik olarak anlamlı düzeyde.
- Anamnez (hasta hikâyesi alma) sürecine bitkisel ürün sorgulaması sistematik olarak eklenmeli.
- Hasta güvenliği için hekim-hasta iletişimi güçlendirilmeli.
Peki Bu Çalışma Günlük Hayatta Ne Anlama Geliyor?
Sizin İçin Mesaj Çok Net:
- Bitkisel ürün kullanıyorsanız mutlaka doktorunuza söyleyin.
- Ameliyat öncesi dönemde kullandığınız her takviyeyi bildirin.
- “Doğal” etiketi sizi yanıltmasın.
- İnternetten alınan ürünlerin içeriği her zaman güvenilir olmayabilir.
- Doktorunuza danışmadan reçeteli ilacınızla birlikte takviye kullanmayın.
Bir doktor olarak şunu özellikle vurgulamak isterim:
Biz hekimler sizi yargılamak için değil, korumak için soruyoruz.
Doktor Yorumu
Klinik pratiğimde şunu sık görüyorum: Hastalar iyi niyetle bağışıklık, enerji veya zayıflama amacıyla takviye kullanıyor. Ancak bu ürünler mevcut tedavi planını bozabiliyor.
Bu nedenle rutin muayenede artık şu soru mutlaka yer almalı:
“Kullandığınız bitkisel veya doğal bir ürün var mı?”
Hasta güvenliği için bu basit soru hayati önem taşıyor.
Sonuç
Bitkisel ürünler modern tıbbın dışında değildir. Onlar da biyolojik olarak aktiftir. Bu nedenle hekim kontrolü olmadan kullanılması risklidir.
Sağlık söz konusu olduğunda, en güvenli yaklaşım şudur:
Şeffaf iletişim, doğru bilgi ve bilimsel rehberlik.