Endometriyal Kanser ve Artan Risk Faktörleri
Endometriyal kanser (rahim içi kanseri), gynäkolojik maligniteler arasında en sık görülen tür olarak bilinir. Özellikle gelişmiş ülkelerde görülme sıklığı artmaktadır. Metabolik sendrom, obezite, insülin direnci ve uzun süreli östrojen maruziyeti bu kanser türünün riskini yükselten temel faktörler arasında yer alır.
Progestin tedavisi uzun süredir endometriyal hiperplazi ve düşük riskli endometriyal kanser hastalarında konservatif tedavi seçeneği olarak kullanılmaktadır. Bunun temel nedeni, progesteronun endometriumda proliferasyonu engellemesi ve hormon dengesini yeniden sağlamasıdır. Ancak bu tedavinin koruyucu etkisi her hasta grubunda yeterli olmayabilir. Bu nedenle metabolik patolojilere odaklanan ek tedavi stratejileri araştırılmaktadır.
GLP-1 Reseptör Agonistleri: Metabolik Düzenleyiciler
GLP-1 (glukagon-like peptid-1) reseptör agonistleri, başlangıçta tip 2 diyabet tedavisi için geliştirilen ilaçlar olup, kilo yönetimi için de kullanılırlar. Vücutta GLP-1 hormonu gibi davranarak iştahı azaltır, insülin salınımını artırır ve glukagon salınımını azaltır. Bu etkiler özellikle obez veya metabolik sendromlu bireylerde kilo kaybı ve glisemik kontrol sağlar.
Ancak GLP-1 agonistlerinin etkinliği sadece metabolik düzenleme ile sınırlı değildir. Son yıllarda yapılan preklinik ve klinik çalışmalar, bu ajanların bazı kanser türlerinde antitumor etkileri olabileceğini düşündürmektedir. GLP-1 reseptörleri hem normal hem de malign endometriyal dokularda ifade edilebilmektedir.
Yeni Çalışmanın Temel Bulguları
En büyük ve kapsamlı çalışmalardan biri olan bu kohort analizinde, 2005-2022 yılları arasında benign uterin hastalığı veya endometriyal hiperplazi tanısı almış kadınların elektronik sağlık kayıtları incelenmiştir. Çalışma dört farklı tedavi karşılaştırması yapmıştır. Bunlar:
- GLP-1 reseptör agonistleri + progestin
- Sadece progestin
- GLP-1 + metformin + progestin
- Metformin + progestin
Bu karşılaştırmaların sonucunda GLP-1 agonistleri ile progestin kombinasyonu alan kadınların endometriyal kanser gelişim riski, sadece progestin alanlara göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur.
Risk Azalışı Neden Önemli?
- GLP-1 + progestin alanlarda, kanser insidansı belirgin şekilde daha düşük gözlenmiştir.
- Etki, vücut kitle indeksi (BMI), yaş, progestin uygulama yöntemi gibi alt gruplarda da benzer şekilde korunmuştur.
- Bu sonuç, sadece hormon dengesine odaklanan tedavi yerine metabolik ve hormonal risklerin birlikte hedeflenmesinin kanser gelişimini daha etkili şekilde azaltabileceğini göstermektedir.
Olası Sağlık Mekanizmaları
Bu koruyucu etkinin arkasındaki olası mekanizmalar aşağıdaki gibi açıklanabilir:
1. Metabolik Riskin Azaltılması
Metabolik problemlerin (özellikle obezite, insülin direnci) endometriyal kanser riskini artırdığı iyi bilinir. Bu mekanizma, kronik düşük dereceli inflamasyon ve östrojen-dominant hormonal ortam nedeniyle endometriumda proliferasyonun artması ile ilişkilidir. GLP-1 agonistleri bu metabolik yükü hafifleterek inflamasyonu ve insülin direncini azaltır, dolayısıyla kanser riskini azaltabilir.
2. Progestin Etkinliğinin Artması
Preklinik bulgular, GLP-1 agonistlerinin progesteron reseptörlerini artırabileceğini göstermektedir. Bu etki progestin tedavisinin endometrium üzerindeki antiproliferatif etkisini güçlendirir.
3. Direkt Anti-proliferatif Etkiler
Bazı in vitro modeller, GLP-1 agonistlerinin hücre döngüsü ve apoptozis gibi sinyal yollarını etkileyerek tümör hücrelerinde büyümeyi azaltabileceğini göstermiştir.
Klinik Uygulama ve Değerlendirme
Bu bulgular yenilikçi görünse de klinik uygulama için bazı önemli noktalar göz önünde tutulmalıdır:
- Çalışma retrospektif ve gözlemsel tasarıma sahiptir. Bu nedenle nedenselliği kanıtlayacak randomize kontrollü çalışmalar gereklidir.
- GLP-1 agonistleri yan etkilere neden olabilir ve maliyet açısından yüksek olabilir. Bu nedenle tedavi planı bireyselleştirilmelidir.
- Etki mekanizmaları ve uzun dönem sonuçlar daha fazla araştırma ile netleştirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. GLP-1 ajanları sadece kanser riskini azaltmak için mi kullanılır?
Hayır. GLP-1 reseptör agonistleri öncelikle şeker hastalığı ve obezite tedavisinde kullanılır. Kanser riskine etkileri ise araştırma aşamasındadır.
2. Tüm kadınlar bu kombinasyonu kullanmalı mı?
Hayır. Bu tedavi stratejisi herkes için uygun değildir. Metabolik durum, risk faktörleri ve yan etkiler değerlendirilmelidir.
3. Bu kombinasyon tedavisi kanseri tamamen önler mi?
Hiçbir tedavi %100 koruma sağlamaz. Ancak risk azaltıcı etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
4. GLP-1 ilaçlarının yan etkileri var mı?
Evet. Mide bulantısı, bağırsak şikâyetleri gibi yan etkiler olabilir ve bazı durumlarda göz bulguları gibi nadir etkiler de rapor edilmiştir.
5. Progestinler ne zaman tercih edilir?
Progestinler genellikle endometriyal hiperplazi ve düşük riskli kanser hastalarında cerrahi olmayan tedavi seçeneği olarak kullanılır.
Kaynakça (APA Format)
Yen, T., Hsieh, T. Y. J., Lee, G.-Y., Toy, E. P., Wei, J. C. C., & Tanner, E. J. (2026). GLP-1 receptor agonists plus progestins and endometrial cancer risk in nonmalignant uterine diseases. JAMA Network Open, 9(2), e2558205.
PubMed. (2026). GLP-1 receptor agonists plus progestins and endometrial cancer risk in nonmalignant uterine pathology. PubMed.
Hagemann, A. R., Hagemann, I. S., Mutch, D. G., Devor, E. J., Malmrose, P. K., Zhang, Y., Morrison, A. M., Thiel, K. W., & Leslie, K. K. (2025). Enhancing progestin therapy with a glucagon-like peptide 1 agonist for the conservative management of endometrial cancer. Cancers, 17(4), 598.
