Lp(a): Sessiz Tehlike Nedir?
Kalp hastalıkları denince akla ilk gelen genellikle LDL yani “kötü kolesterol” olur. Ancak bilimsel veriler gösteriyor ki, Lp(a) adlı genetik lipoprotein, bu riskin ötesinde daha tehlikeli olabiliyor. LDL’ye benzer bir yapıya sahip olan Lp(a), damarlarda plak oluşumuna katkı sağlayarak ateroskleroza yani damar sertliğine yol açıyor.
Lp(a) Nasıl Farklılık Gösterir?
Diyet, egzersiz, sigara gibi yaşam tarzı etkenleri Lp(a) seviyesini değiştirmez. Bu onu çok özel ve çetin bir risk faktörü haline getirir. Nüfusun yaklaşık %20’sinde Lp(a) seviyesi yüksek çıkabilir. Bu da demektir ki, her beş kişiden biri farkında olmadan kalp hastalığı riskiyle yaşıyor olabilir.
Risk Seviyeleri Ne Anlama Geliyor?
- 32–90 nmol/L: Düşük risk
- 90–200 nmol/L: Orta risk
- 200–400 nmol/L: Yüksek risk
- 400+ nmol/L: Çok yüksek risk
Bu seviyeler, bireyin Lp(a) kaynaklı kardiyovasküler riskinin ne düzeyde olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Kimler Lp(a) Testi Yaptırmalı?
Aşağıdaki gruplarda olan bireylerin Lp(a) testini düşünmesi önerilir:
- 60 yaş altında kalp krizi ya da felç geçirenler
- Ailesinde Lp(a) ≥ 200 nmol/L olanlar
- Aort kapağı kireçlenmesi bulunanlar
- Genetik kolesterol bozukluğu olanlar
- 10 yıllık kalp hastalığı riski %10-15 aralığında olanlar
Lp(a) Testi Ne Zaman Yapılmalı?
Eğer bireyde tedavi uygulanmıyorsa, Lp(a) sadece hayat boyu bir kez ölçülmesi gereken bir testtir. Genetik geçişli olduğu için bu testin erken yaşlarda yapılması önerilir.
Tedavi Var mı?
Şu an için Lp(a)’yı doğrudan düşürecek bir tedavi yoktur. Ancak Lp(a) seviyesi yüksek olan bireylerde LDL düşürücü tedavilerle genel kardiyovasküler risk azaltılabilir. Bu nedenle erken tespit, tedavi kadar önemlidir.
Uzman Tavsiyeleri: Ne Yapmalı?
- Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa Lp(a) testi yaptırın.
- Lp(a) seviyesi 90 nmol/L’yi geçiyorsa, statin gibi kolesterol düşürücülerle tedavi düşünülebilir.
- Lp(a) ≥ 200 nmol/L olanlar, mutlaka bir lipid uzmanına başvurmalı.
- Tansiyon, kan şekeri ve sigara gibi diğer risk faktörleri kontrol altında tutulmalı.
- Aile bireyleri de taranmalı; bu “kaskad tarama” adı verilen yöntemle uygulanabilir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Lp(a) testi aç karna mı yapılmalı?
Hayır, Lp(a) testi aç ya da tok karna yapılabilir.
2. Lp(a) düşürülebilir mi?
Şimdilik Lp(a)’yı spesifik olarak düşürecek bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak genel kolesterol düşürücü tedaviler riskleri azaltabilir.
3. Test ne kadar sık yapılmalı?
Hayat boyunca bir kez yapılması yeterlidir, eğer tedavi gerekmiyorsa.
4. Lp(a) yüksek olan biri spor yapabilir mi?
Evet, spor kalp sağlığı için genel olarak faydalıdır ama Lp(a) seviyesini etkilemez.
5. Lp(a) testi SGK tarafından karşılanıyor mu?
Çoğu durumda karşılanmamaktadır. Ancak doktor tavsiyesiyle özel laboratuvarlarda yapılabilir.
Kaynakça
Tsimikas, S. (2017). A test in context: Lipoprotein(a): Diagnosis, prognosis, controversies, and emerging therapies. Journal of the American College of Cardiology, 69(6), 692–711. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2016.11.042
Nordestgaard, B. G., Chapman, M. J., Ray, K., Borén, J., Andreotti, F., Watts, G. F., … & Catapano, A. L. (2010). Lipoprotein(a) as a cardiovascular risk factor: current status. European Heart Journal, 31(23), 2844–2853. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehq386
Yeang, C., Witztum, J. L., & Tsimikas, S. (2015). Novel method for quantification of lipoprotein(a) cholesterol: implications for improving accuracy of LDL-C measurements. Journal of Lipid Research, 56(4), 737–746. https://doi.org/10.1194/jlr.D058297