Amerikalılar besin takviyeleri konusunda oldukça istekli görünüyor. 2023 yılında yapılan bir ankete göre, ABD’li yetişkinlerin %74’ü vitamin, prebiyotik ve benzerlerini alıyor.
Takviye edici gıda sektörü hızla büyüyor ve etraflarında dönen onca abartılı reklamlar nedeniyle aslında ne olduklarını unutmak kolay: vücudu ve sağlığınızı güçlü bir şekilde etkileyebilen, ancak ilaçlar gibi düzenlenmeyen maddeler. Daha çok gıda gibi düzenlenirler.
Büyük ölçüde 1994 tarihli bir yasa sayesinde, Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), takviyeler söz konusu olduğunda esasen vurdumduymazdır. Kurumun da kabul ettiği gibi: “FDA, besin takviyelerini piyasaya sürülmeden önce onaylama yetkisine sahip değildir. Şirketler herhangi bir onay sürecinden geçmeden ve hatta güvenlik kanıtlarını paylaşmak zorunda kalmadan takviye edici gıdaları satabilmektedir.”
Lisansüstü tıp eğitiminde bir araştırma öğretim üyesi olarak, asistan hekimlere sağlık araştırmalarını nasıl anlayacaklarını ve eleştirel bir şekilde nasıl ele alacaklarını öğretmekten sorumluyum. Ayrıca daha geniş bir kitle için sağlık, zindelik ve takviyeler hakkında yazıyorum. Sonuç olarak, takviyeler hakkında düşünmek için çok zaman harcıyorum.
Neden bu kadar çok insanın takviyelerin daha sağlıklı bir yaşam sürmelerine yardımcı olabileceğine inandığını düşünmek önemlidir. Bunun pek çok nedeni olsa da, takviyelerin nasıl pazarlandığı inkar edilemeyecek kadar önemli bir konudur. Sektörü takip ettiğim yıllar boyunca, takviye pazarlamasında 3 yanlış varsayımın tekrar tekrar ortaya çıktığını gördüm.
1. Doğal olan iyidir safsatası
Doğaya başvurma yanılgısı, bir şeyin “doğal” olduğu için iyi olması gerektiğini varsaydığınızda ortaya çıkar. Doğal kelimesi takviyelerin pazarlanmasında çok kullanılır. Sağlık bağlamında, doğal ilaçları, çareleri, önleme tekniklerini ve benzerlerini istemek genellikle doğru gelir.
Örneğin, “C vitamini” dediğimde aklınıza hemen ne geliyor? Muhtemelen portakal veya genel olarak narenciye ve gripten korunma. Ama eğer “grip aşısı” dersem, aklınıza hemen ne gelir? Muhtemelen hastaneler, biraz acı ve ilaç firmaları. Bunlardan birinin gribal enfeksiyonları önlediği ve hastalığın şiddetini azalttığı klinik olarak kanıtlanmıştır. Diğeri de aynı şeyleri yapıyormuş gibi pazarlanıyor, ancak bunu destekleyen hiçbir klinik kanıt yok.
Takviye endüstrisi, “doğal” kelimesini içeren marka isimleriyle doludur ve doğaya hitap etme safsatasını çağrıştırır. Ayrıca, müşterileri “saf” ve “doğal beslenme” lehine “yapay” ürünlerden vazgeçmeye teşvik eden web sitelerine ve reklamlara bakın. Diğer ürünleri tanımlamak için yapay ve belirli bir takviyeyi tanımlamak için doğal kelimesini kullanmak, bu ürünün rakiplerinden daha üstün olacağını ve sağlıklı olmak için buna ihtiyacınız olduğunu hissettirmeyi amaçlamaktadır.
Açık olmak gerekirse, “doğal” demek “daha iyi” demek değildir, ancak pazarlamanın düşünmenizi istediği şey budur.
2. İyi bir şeyin daha fazlasının her zaman daha iyi olduğu inancı
Doğaya başvurma safsatasına dayanan bir başka varsayım daha vardır: Bir şey doğalsa, iyi olmalı ve daha fazlası da her zaman daha iyi olmalıdır. Eğer biraz C vitamini bizim için iyiyse, o zaman fazlası da harika olmalı!
Gerçek şu ki, vücudumuz tükettiğimiz vitamin ve minerallerin seviyelerini sıkı bir şekilde düzenler. Eksikliğiniz yoksa, takviye yoluyla belirli bir vitamin veya mineralden daha fazla tüketmek mutlaka sağlık yararlarına yol açmayacaktır. Bu yüzden takviye şüphecileri bazen “Sadece pahalı çiş için para ödüyorsunuz” derler – çünkü vücudunuz fazlalıkları atacaktır.
Daha fazlası daha iyidir efsanesine bir örnek için, temelde herhangi bir C vitamini takviyesine bakın. Ambalajlar genellikle 750 veya 1.000 miligrama ulaşabilen dozajları belirgin bir şekilde gösterir. Ancak yetişkinlerin günde sadece 75 ila 120 miligram C vitaminine ihtiyacı vardır. Benzer şekilde, 5.000 IU veya uluslararası ünite dozajlarında gelebilen D vitamini takviyelerine bakın – bu da genellikle ambalajda belirgin bir şekilde gösterilir. Ancak yetişkinler günde en fazla 4.000 IU almalıdır. Yine, ihtiyacımız olanı aşmak kolaydır.
3. Eylem önyargısı
Son olarak, takviye endüstrisi bir şey yapmanın hiçbir şey yapmamaktan daha iyi olduğu fikrinden faydalanmayı sever. Bu eylem önyargısıdır. Harekete geçmek, insanların bir durum üzerinde daha fazla kontrole sahip olduklarını hissetmelerini sağlar, bu da özellikle sağlık söz konusu olduğunda güçlüdür. “Fazladan C vitaminine ihtiyacım olmasa bile,” diye düşünebilirler, “emin olmak için alacağım. Ne zararı var ki?”
Son bölümdeki örnekler, takviyelerin genellikle belirli bir vitamin veya mineralin tavsiye edilen günlük alım miktarının birçok katını içerdiğini göstermektedir. Bu, söz konusu maddelerden bu kadar fazla alınmasının güvenli olduğunu varsayar.
İyi bir şeyden çok fazla almak mümkündür. Çok fazla C vitamini ishal, mide bulantısı, mide krampları ve daha fazlasına yol açabilir. Çok fazla D vitamini mide bulantısı, kusma ve böbrek taşı gibi durumlara yol açabilir. Takviyeler reçeteli ilaçlarla da etkileşime girebilir. Örneğin sarı kantaron otu doğum kontrol hapları, bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar, statinler ve kemoterapi ile etkileşime girerek etkilerini şiddetlendirmesi veya azaltmasıyla ünlüdür. Takviyeler söz konusu olduğunda, bunları almak almamaktan daha iyi değildir.
Bu pazarlama mesajlarına karşı dikkatli olun; bunlar her zaman doğru veya sağlığınız için iyi olmayabilir. Ve herhangi bir takviye almadan önce doktorunuzla konuşun.
Bu makale Creative Commons lisansı altında The Conversation’dan yeniden yayınlanmıştır. Yapay zeka ile Türkçeye çevrilmiştir. Makalenin orijinalini okuyun.