İsveç’teki Karolinska Enstitüsü’ndeki bilim adamları, diyetle antioksidan alımı ile tip 2 diyabet riski arasındaki ilişkiyi belirlemek için sistematik bir inceleme ve meta-analiz gerçekleştirdiler.
Çalışma Advances in Nutrition dergisinde yayınlandı.
Tip 2 diyabet, insülinin salgılanmasının azalması veya işlevinin bozulması ve ardından kan glikoz seviyesinde artış (hiperglisemi) ile karakterize ciddi bir metabolik hastalıktır. İnsülin direnci ve pankreatik beta hücre disfonksiyonu hastalığın iki önemli özelliğidir.
Küresel nüfusun %10’undan fazlası şu anda tip 2 diyabetten etkilenmektedir. Sağlıksız beslenme alışkanlıklarına ve hareketsiz yaşam tarzlarına olan eğilimin artması nedeniyle yaygınlığı dünya çapında hızla artmaktadır.
Diyet, çeşitli yaşam tarzı faktörleri arasında vücudun metabolizmasının düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. Kanıtlar, Akdeniz veya DASH (Hipertansiyonu Durdurmak için Diyet Yaklaşımı) gibi sağlıklı diyetlere bağlılığın artmasının tip 2 diyabet riskini önemli ölçüde azaltabileceğini göstermektedir. Bu diyetlerin temel özelliği, C, E vitaminleri ve beta-karoten dahil olmak üzere antioksidanlar açısından zengin bitki bazlı gıdaların daha fazla alınmasıdır.
Bu sistematik inceleme ve meta-analizde bilim insanları, diyetle alınan C, E vitaminleri ve beta-karoten tüketiminin tip 2 diyabet riskini azaltıp azaltamayacağını değerlendirmiştir.
Bilim insanları, diyabetik olmayan bireylerde C, E ve beta-karoten ile tip 2 diyabet insidansı veya insülin direnci/duyarlılığı ve beta hücre fonksiyonu arasındaki ilişkiyi araştıran çalışmaları belirlemek için çeşitli elektronik veri tabanlarını taramıştır.
Son tarama, 25 ileriye dönük gözlemsel çalışmanın ve 15 randomize kontrollü çalışmanın tanımlanmasına yol açtı. Sırasıyla 21 ve 4 gözlemsel çalışmada orta ve ciddi yanlılık riski gözlendi. Randomize kontrollü çalışmalardan 13’ünde kayırma hatası riski düşüktü ve 2’sinde bazı endişeler vardı.
Önemli gözlemler
Çalışma, C, E vitaminleri ve beta-karotenin orta düzeyde alımının tip 2 diyabet riskini azaltabileceğini buldu.
C vitamini
Gözlemsel çalışmaların meta-analizi, günde 70 mg’a kadar C vitamini alımının tip 2 diyabet riskini %24 oranında azaltabileceğini ortaya koydu. Ancak bu seviyeden daha yüksek bir alım için daha fazla risk azalması gözlemlenmedi.
Diyetle C vitamini alımı ile insülin direnci arasında ters bir ilişki gözlendi. C vitamini alımının beta hücre fonksiyonu üzerinde de olumlu bir etkisi olduğu görüldü.
E vitamini
Gözlemsel çalışmaların meta-analizi, günde 12 mg’a kadar E vitamini alımının tip 2 diyabet riskini %28 oranında azaltabileceğini ortaya koydu. C vitaminine benzer şekilde, bu seviyeden daha yüksek bir alımda daha fazla risk azalması gözlemlenmemiştir.
Randomize klinik çalışmaların meta-analizi, E vitamini takviyesinin tip 2 diyabet gelişimine karşı herhangi bir koruyucu etkisinin olmadığını ortaya koydu. Ancak E vitamini takviyesinin insülin duyarlılığı üzerinde olumlu bir etkisi olduğu görüldü.
Beta karoten
Gözlemsel çalışmaların meta-analizi, günde 4 mg’a kadar beta-karoten alımının tip 2 diyabet riskini %22 oranında azaltabildiğini ortaya çıkardı. Bu seviyenin üzerinde daha fazla risk azalması gözlemlenmedi.
Randomize kontrollü çalışmaların meta-analizi, beta-karoten takviyesinin tip 2 diyabet riskini azaltamadığını ortaya çıkardı. Ayrıca dolaşımdaki beta-karoten’in insülin direncini azaltabildiği ve insülin duyarlılığını artırabildiği de gözlendi.
Çalışmanın önemi
Bu sistematik inceleme ve meta-analiz, beslenme ve dolaşımdaki C, E vitaminleri ve beta-karoten ile tip 2 diyabet riski arasında ters bir ilişki olduğunu buldu. Ancak bu antioksidanlarla takviyenin tip 2 diyabete karşı koruyucu etkinliği gözlenmemiştir.
Bu vitaminlerin güçlü antioksidan özellikleri esas olarak anti-diyabetik etkilerinden sorumludur. C vitamini, meyve ve sebzelerde yaygın olarak bulunan, suda çözünen bir vitamindir. Vücudun hidrofilik bölümlerindeki serbest radikalleri ortadan kaldırabilir ve E vitaminini oksitlenmiş formundan yeniden üretebilir.
E vitamini, fındık, tohum ve bitkisel yağlarda yaygın olarak bulunan, yağda çözünen bir vitamindir. Lipid peroksidasyonunu önleyebilir ve hücre zarları gibi vücudun lipit kısımlarını koruyabilir. Beta-karoten, meyve ve sebzelerde yaygın olarak bulunan, yağda çözünen bir provitamin A karotenoididir. E vitaminine benzer şekilde, beta-karoten vücudun lipit kısımlarını serbest radikallerin yol açtığı hasardan koruyabilir.
KAYNAK:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2161831324000450